Wat is Advaita?
De oplettende lezer heeft het misschien al gezien. Advaita is geen Chinese wijsheid! Het komt uit India. Maar waarheid houdt zich zelden aan landsgrenzen. En wat Advaita beschrijft, raakt aan dezelfde kern als de I-Ching en Qigong. Daarom heeft het hier een eigen plek. Juist ook, omdat het iets essentieels bevat dat soms over het hoofd wordt gezien in andere tradities.
Advaita (अद्वैत) is een Sanskriet woord. Het betekent letterlijk "niet twee". In het Westen wordt het ook wel non-dualisme genoemd. Geen scheiding tussen jou en de wereld. Geen afstand tussen de waarnemer en wat waargenomen wordt.
De oorsprong ligt in de Vedanta-traditie, een van de oudste filosofische stromingen uit India. De bekendste lerarenreeks loopt van Gaudapada via Shankara (8e eeuw) tot aan moderne leraren als Ramana Maharshi en Nisargadatta Maharaj. Wat hen verbindt is niet een leer, maar een herkenning. Dat wat je werkelijk bent, is niet het verhaal dat je over jezelf vertelt.
In de kern draait Advaita om één vraag: wat blijft er over wanneer je alles weghaalt wat komt en gaat? Gedachten komen en gaan. Gevoelens komen en gaan. Zelfs het gevoel een persoon te zijn verschuift voortdurend. Maar er is iets dat niet meebeweegt. Niet als concept. Niet als geloof. Maar als directe ervaring. Dat onveranderlijke iets, dat is wat je echt bent.
Advaita is geen oefening en geen methode. Het vraagt niets van je. Het voegt niets toe. Het wijst alleen naar wat er al is wanneer je ophoudt met zoeken.
Hoe ik Advaita beleef
Laat ik beginnen met een misverstand dat hardnekkig rondgaat. Het klinkt ongeveer zo: als er geen doener is, maakt het niet meer uit wat je doet. We zijn toch allemaal één. Dus eigenlijk kun je niemand iets aandoen. Alles is al goed zoals het is. Lekker rustig achterover leunen.
Het klinkt als vrijheid. Maar als je goed kijkt, zie je iets anders. Dit is geen herkenning, dit is een conclusie. En conclusies worden getrokken door precies datgene wat je in Advaita zou willen doorzien. Het ego pakt het inzicht op en maakt er een vrijbrief van. "Er is geen ik, dus ik hoef nergens meer verantwoordelijkheid voor te nemen." Hoor je het? Daar zit nog steeds iemand die iets wil, iemand die verantwoordelijkheden uit de weg wil gaan.
Juist wanneer het persoonlijke wegvalt, verschijnt er iets anders. Niet onverschilligheid, maar een directere betrokkenheid. Wanneer de identificatie met jou als persoon wegvalt, ga je zien dat je altijd door een koker naar de wereld hebt gekeken. Alles gefilterd door wat het voor jou betekent, wat jij ervan vindt, wat jij eraan hebt. Als de persoon wegvalt, valt ook die koker weg. En wat overblijft is een veel breder zicht. Zonder het filter van "wat levert mij dit op" is er geen buffer meer tussen jou en wat er gebeurt. Pijn is pijn. Onrecht is onrecht. Niet omdat je het zo beoordeelt, maar omdat je er niet meer omheen kunt.
Dat is misschien het meest verrassende.
Zonder doener verdwijnt niet de zorg.
De berekening verdwijnt.
Soms verschuift er ineens iets zonder dat je precies weet waarom. Niet in wat je doet, maar in wie je bent. Alsof het leven zichzelf even laat zien zonder dat jij er (als persoon) tussen zit. Zo'n verschuiving gebeurde bij mij op een paar momenten in mijn leven. Niet als ervaring om vast te houden, maar het herinnerde me aan iets dat ik vergeten was.
Om daar weer te komen, wordt het vaak samengevat in één vraag voor zelfonderzoek: Wie ben ik?
Maar dat is geen vraag om over na te denken. Geen mantra die je duizend keer moet herhalen of zoektocht naar een rationeel antwoord zodat je ego/mind het eindelijk snapt. Het is een uitnodiging om te kijken waar alles verschijnt. Gedachten, gevoelens, de ervaring van "ik". Wanneer je dat onderzoekt, kan iets eenvoudigs zichtbaar worden. Dat ook dat "ik" verschijnt en weer verdwijnt.
Wat overblijft is niets bijzonders. Geen constante rust. Geen perfecte staat. Gewoon leven, maar zonder dat alles steeds vanuit een persoon hoeft te kloppen. En ja, er zijn ook ervaringen, van stilte, van vrede, maar ook die komen en gaan als golven in de oceaan.
Voor mij staat Advaita niet los van Qigong of van de I-Ching. Het zijn geen systemen naast elkaar, maar verschillende ingangen naar dezelfde verschuiving. Soms via beweging. Soms via inzicht. Soms door gewoon even stil te staan.
Wat wel zichtbaar kan worden, is dat het leven zich gewoon ontvouwt. Niet volgens jouw plan. Niet ondanks jouw plan. Het ontvouwt zich gewoon. En je kunt meegaan op die stroom. Je kunt er ook tegenin zwemmen. Die vrijheid is er altijd. Alleen merk je op een gegeven moment dat zwemmen tegen de stroom in vooral vermoeiend is. Niet fout. Gewoon vermoeiend.
En soms blijft alleen dit over.
Meditatie op het strand (2011)